Djambi – De serielettercombinaties op de gele biljetten, uitgegeven 27 december 1947 – 20 mei 1948

Rob Huisman – Hans P. van Weeren

In de residentie Djambi zijn in de periode 1947 – 1948 door het Indonesische republikeinse gezag een aantal noodgeld biljetten uitgeven. Ze hebben allemaal de aanduiding “Coupon Penukaran” (wissel biljet) dat het karakter van tijdelijk noodgeld aangeeft. Noodgeld werd door het Indonesische republikeinse gezag na midden 1947 op grote schaal op Sumatra uitgegeven nadat de Nederlandse (eerste) politionele actie de distributie van het centraal uitgegeven geld (eerst gedrukt in Pematang Siantar, daarna te Bukittinggi) had bemoeilijkt en er lokaal geldschaarste ontstond.

In de periode september – november 1947 is er in de residentie Djambi een eerste serie  biljetten uitgegeven op wit papier met handgezette en gestempelde handtekeningen. We kennen de volgende emissies:

17 september 1947  (1 rupiah)
24 oktober 1947 (½ rp en 2 ½ rp)
17 november 1947 (5 rp en 10 rp)
28 november 1947 (½ rp en 2 ½ rp)

Deze biljetten vertonen een grote variëteit in de handtekeningen en de serienummering.

Een tweede serie is uitgegeven in de periode december 1947 – mei 1948, gedrukt op papier met een gele onderdruk. Deze biljetten zijn minder primitief vormgegeven dan de eerste serie. De enige handtekening, die van de republikeinse resident, is nu gedrukt. Opvallend bij de tweede serie is het gebruik van steeds vijf gestempelde serieletters. De gebruikte systematiek is lang onduidelijk geweest. In 1998 ontdekte Adi Pratomo (Rupiah The Journal, No. 5, September 1998, pag. 35-36) dat er een beperkt aantal combinaties zijn gebruikt:

Biljetten met 5 letters:

ANZMY    NAMZZ
BOYLW     OBLYX
CPXKU      PCKXV
DQWJS      QDJWT
ERVIQ        REIVR
FSUHO      SFHUP
GTTGM     TGGTN
HUSFK      UHFSL
IVREI         VIERJ
JWQDG     WJDQH
KXPCE      XKCPF
LYOBC      YLBOD
MZNAA   ZMANB

Biljetten met 6 letters:

AbNZMY   NoAMZZ
BcOYLW    OpBLYX
CdPXKU     PqCKXV
DeQWJS     QrDJWT
EfRVIQ        RsEIVR
FgSUHO     StFHUP
GhTTGM    TuGGTN
HiUSFK      UvHFSL
IjVREI         VwIERJ
JkWQDG    WxJDQH
KlXPCE1     XyKCPF
LmYOBC    YzLBOD
MnZNAA  ZaMANB

1 KlXPCE  is niet gezien, wel KeXPCE. Mogelijk is de “e” gebruikt om verwarring te voorkomen tussen de “l” en het cijfer “1”.

Men heeft duidelijk een aantal alfabetten in een bepaalde volgorde gebruikt. Misschien heeft men losse letters uit stempeldoosjes gebruikt. Het is mogelijk dat de combinaties zijn toegepast als een veiligheidsmaatregel. Feit is dat biljetten die buiten de gegeven reeks vallen bij nader onderzoek vals lijken te zijn.
Het observeren van de lettercombinaties van een groot aantal gele Djambi biljetten maakte duidelijk dat er naast het bovenstaande ook sprake is van het doorlopend hanteren van de serieletter combinaties per denominatie. Hieronder is weergegeven welke combinaties bekend zijn en wat de waarschijnlijke volgorde is van de nog niet geobserveerde combinaties.

Hieronder zijn de geobserveerde combinaties weergegeven in zwart, de veronderstelde maar nog niet geobserveerde combinaties in rood. In blauw is de nog niet duidelijke overgang van de serieletters bij de 2 ½ rupiah aangegeven.

Waar toepasselijk is verder aangegeven welke combinaties voorkomen met cijfers aangebracht met een numeroteur met een cijferhoogte van 5 respectievelijk van 5½ mm.

1 rp 31 maart 1948

ANZMY    
BOYLW (hoogste geobserveerde nummer 051469)

1 rp 1 april 1948

BOYLW (laagste geobserveerde nummer 069544)
CPXKU

2 ½ rp 27 december 19472

ANZMY    
BOYLW    
CPXKU        
DQWJS
ERVIQ ?

2 Cijfers 5 mm hoog: BOYLW, CPXKU, DQWJS
  Cijfers 5½ mm hoog: ANZMY, DQWJS    

2 ½ rp 20 mei 1948

ERVIQ ?
FSUHO        
GTTGM    
HUSFK        
IVREI        
JWQDG    
KXPCE        
LYOBC        
MZNAA3    

3 Van deze combinatie zijn grotere hoeveelheden beschikbaar op de verzamelaarsmarkt.

5 rp  27 december 19474

ANZMY    
BOYLW    
CPXKU        
DQWJS    
ERVIQ        
FSUHO        
GTTGM    
HUSFK        
IVREI        
JWQDG    
KXPCE        
LYOBC        

4 Cijfers 5 mm hoog: BOYLW, DQWJS, ERVIQ, FSUHO, KXPCE, LYOBC
  Cijfers 5½ mm hoog: ANZLMY, CPXKU, GTTGM, KXPCE


5 rp 31 maart 1948

Van het biljet van 5 rupiah bestaan twee verschillende typen.

A. Tekst boven de handtekening op de voorzijde: “ Residen N.R.I. Djambi” (eerste zetsel)

MZNAA
NAMZZ
OBLYX
PCKXV
QDJWT
REIVR
SFHUP
TGGTN
UHFSL
VIERJ
WJDQH
XKCPF (hoogste geobserveerde nummer 00355)

Vals: MWFSL

B. Tekst boven de handtekening op de voorzijde:: “RESIDEN N.R.I. DJAMBI” (tweede zetsel)

5 letters:
XKCPF (laagste geobserveerde nummer 06459)
YLBOD
ZMANB

6 letters:
AbNZMY    
BcOYLW    
CdPXKU    

5 rp 20 mei 1948

DeQWJS5    
EfRVIQ    
FgSUHO    
GhTTGM    
HiUSFK    
IjVREI        
JkWQDG    
KlXPCE6    
LmYOBC    
MnZNAA    
NoAMZZ
OpBLYX
PqCKXV
QrDJWT
RsEIVR
StFHUP

5 Van deze combinatie zijn grotere hoeveelheden beschikbaar op de verzamelaarsmarkt.
6 KlXPCE  is niet gezien, wel KeXPCE. Mogelijk is de “e” gebruikt om verwarring te voorkomen tussen de “l” en het cijfer “1”.

10 rp  27 december 1947

ANZMY    
BOYLW    
CPXKU        
DQWJS    
ERVIQ        
FSUHO        
GTTGM    
HUSFK        
IVREI        
JWQDG    
KXPCE        
LYOBC        
MZNAA

Vals: BOULW    

10 rp  31 maart 1948

NAMZZ
OBLYX
PCKXV
QDJWT
REIVR
SFHUP7

7 Van deze combinatie zijn grotere hoeveelheden beschikbaar op de verzamelaarsmarkt.

25 rp 20 mei 1948

ANZMY8    
BOYLW    
CPXKU        
DQWJS    
ERVIQ        
FSUHO        
GTTGM    
HUSFK        
IVREI        
JWQDG    
KXPCE        
LYOBC    
MZNAA
NAMZZ
OBLYX
PCKXV
QDJWT
REIVR
SFHUP
TGGTN    

8 Van deze combinatie zijn grotere hoeveelheden beschikbaar op de verzamelaarsmarkt.

De auteurs stellen reacties en aanvullingen op prijs. Ze kunnen worden bereikt op hans@vanweeren.nl.com.